Portal - Chełmiec
 
polski Piątek - 20 lipca 2018 Fryderyka, Małgorzaty, Seweryny     
Menu
O nas w prasie
Przeszłość do 1333 r.
Wieś w latach 1584-1668
Sądecczyzna i Świniarsko w XV - XVIII w.
II Woja Światowa
Nazwa Świniarsko
Środowisko i granice Świniarska
Dwór w Świniarsku
Herb i pieczęcie
Użytkowanie terenów do 1787
Mieszkańcy i Rody Świniarska
Administracja kluczem świniarskim
Parafie i kościoły
Mapy Świniarska
Linki
Forum dyskusyjne
Archiwum zdjęć
Kontakt
Walory świniarska dziś
Klucz świniarski
Dobra i rola Świniarska w kluczu [włodarstwie] świniarskim


Dobra królewskie, kościelne, klasztorne, organizowane zostały w tzw. klucze [ włodarstwa]. W peryferyjnie położonej Sądecczyźnie jedynie dobra Kunegundy przemieszane w większości z zachowaną własnością
rycerską od 1257r [od 1280 klarysek starosądeckich], stanowiły względnie zwarty kompleks ziemi lewobrzeżnej Kotliny Sądeckiej. Zachowane  dokumenty korczyńskie Kunegundy z 1268 r. i  późniejsze  stanowiły pierwsze dekrety prowadzonej reformy opartej o Podegrodzie. Rozległa rezerwa książęca poza
folwarkiem w Łącku i Łubni obejmowała tereny zalesione, słabo skolonizowane. Po 1280 r. klaryski nasiliły osadnictwo na tych terenach.
Folwark był najmniejszą jednostką gospodarczą podległą opodatkowaniu, często przyłączenie do niego zagrodnika z rolą decydowało o powstaniu przysiółka, woli, wsi.

Brak jest danych o własności biskupiej w Sądecczyźnie przed 1288r, stanowiła je zapewne Kamienica wymieniona w dokumencie z  1283, 1303r.  oraz w 1214, 1225 r. Świniarsko, Kurów 2 zagrody w Podegrodziu a także nie wymienione z nazw osady i tereny położone między Biegonicami a Kamienicą uzyskane przez biskupa Pawła z Przemankowa po ugodach z Leszkiem Czarnym w 1284i 1288r. oraz 100 łanów miejskich na których miasto lokowało Piątkową, Mystków, Paszyn, Mszalnicę itp. Po tym roku  doszły Świniarsko  [Wieksze] i Muszyna. Po 1297 biskup krakowski Jana Muskatę przyłączył  Kurów. Świniarsko w którym w 1295 r. rezyduje biskup jest zapewne siedzibą klucza biskupiego. Dwór biskupi w Kamienicy jest potwierdzony dopiero w 1303 r. [ Jan Muskata K.D.K.K.T.I nr 111]. Ani dokument lokacyjny Nowego Sącza ani następny dokonujący transakcji nie mówi o przeniesieniu dworu książęcego do Nowego Sącza.1  Konflikt biskupa z królem Władysławem Łokietkiem doprowadza do utraty przez biskupstwo włości i dań w Sądecczyźnie. Po 1303r. odpadła Kamienica, w1307r. Muszyna ,Pławec uzyskany w1301r. być może Świniarska, których brak w nadaniach w 1306 i 1317r. Biskup Nankier bullą papieża Jana XXII z dnia 03.07.1322r. odzyskał większość dawnych dóbr. Dokumenty sądeckie z 1309- 1362 podają wartość dziesięciny należnej biskupstwu z dóbr konwentu starosądeckiego w wysokości 1000 florenów.  W 1381r. biskup krakowski Jan Radlica zakupił 2,5 łanowe Bielowice od Małgorzaty wdowy po Sobku ze Strzeszyc.Od 2 połowy XIV  do drugiej połowy XV wieku posiadało 4 wsie, 3 bez sołtysów w Świniarsku , Kurowie ,,Bielowicach,, sołtysa posiadała wydzielona, lecz nie rozgraniczona Wola Kurowska.  W Archidiakonacie  sądeckim biskup krakowski w XV do połowy XVI wieku  miał 3 łanowe Bielowice, 2 łanową Kołkową, 22 łanowy Kurów 6 łanową  Przerzycę która wkrótce odpadła, 9 łanowy Rzepiennik, 6 łanowe Świniarsko Większe.2 zagrody w Podegrodziu .2 Najmniejszą jednostkąobrachunkową był folwark. Jeżeli przyłączono do niego choćby jednego zagrodnika z rola,powstawał przysiółek, wola, później wieś. W warunkach sądeckich lokacje wsi mimo tzw. wolizn [zwolnień podatkowych nowo powstających osad] często nie dochodziły do skutku, lub ulegały zagładom. Na tutejszym dworze zbierano przynależne biskupowi daniny z wiosek i folwarków Sącza oraz powiatu nowosądeckiego, z całego klucza strzeszyckiego dawali dziesięciny pieniężne po 120 zł.  Składały tutaj dzisięciny wytyczne wsie oraz
odrabiali lub płacili pańszczyznę np. zagrodnicy maszkowscy, osadzeni na dawnych włościach biskupich leżących we włościach konwentu klarysek starosądeckich oraz powstające w ich kluczach wsie . Docierały tu zapewne z dawna przynależne biskupom daniny ze wsi  starostwa czorsztyńskiego, bieckiego, okolic Grybowa, przedmieść Tarnowa oraz części  tarnowskiego, biskupiego klucza uszewskiego, starostwa
ropczyckiego oraz powiatu pilzneńskiego.Za Kazimierza Wielkiego powstało wiele wsi królewskich. Władysław
Jagiełło w 1391r. nadał  biskupowi krakowskiemu Muszynę z 12 wioskami. Powtórnie Muszyna wchodzi w dobra biskupie, wokół niej powstaje ( Biskupie państwo muszyńskie ); w rozległej prawobrzeżnej rezerwie
królewskiej. Pod względem rozległości zajmował klucz muszyński jedno z pierwszych miejsc w szeregu dóbr należących do biskupa krakowskiego, stanowił bowiem blisko 1/7 ogółu dóbr. Z dóbr biskupich leżących między Biegonicami a Kamienicą [ Nowym Sączem] powstają wsie parafii sądeckich oraz  w 1411r.
Dąbrówka Norbertanów Przywołany z Księgi Włodarstwa Dóbr Konwentu Starosądeckiego dokument z
21.09. 1407r.  w 1666 r. poświadcza dla Świniarska prawa poboru po 6 groszy praskich  oraz dziesięcin od dwu kmieci Zawierzbia Hanka Balwatera i jego spadkobierców, w biskupim Świniarsku.
 W Świniarsku, które miało prawa sądowe, było więzienie, ciężkie sprawy przynależały cywilnym oraz biskupim sądom sądeckim. [ ks.sąd. 1666r. str.236]
W 1463 r. biskup krakowski Jakub Sieciesiński [ Sieciech ], otrzymał jako zabezpieczenie klucz świniarski, który miał przynosić roczny dochód w wysokości dwu tysięcy złotych .W 1513r. biskup krakowski Jan Konarski dekretem porządkuje zbyt ciężkie dotychczasowe obciążenia kmieci , określa rolę Świniarska w kluczu.W 1529r. notariuszem [pisarzem] klucza świniarskiego był  Martinus de Corzenna, dzierżawcą[ vładari] Stanisław herbu Shrzeniava . Klucz oddał dla biskupstwa 17 marek poboru. Świniarsko, Chełmiec, Rdziostów
,Gołąbkowice zapłaciły za mensurę dla Nowego Sącza 16 miar owsa /20 marek/ większych, 41,5 marki.
Z 20 folwarków mieszczańskich biskup krakowski pobrał dziesięciny w wysokości 13 grzywien i 6 groszy 2
Po 1607r. na dwunastu kmieciach Podegrodzia ciążył obowiązek składania dziesięciny biskupiej w stodołach biskupich w Świniarsku Większym. Z folwarku Klarysek którego dzierżawcami byli Krystian i Katarzyna Lipscy
kmiecie z półtora roli dworskiej obowiązani byli złożyć lub odrobić daninę na dworze w Świniarsku. 14
Rejestr Poborowy 1629 Świniarsko Większe 4 maja poborca Matiasz Pytowski oddał poborów cztery z tej wsi od wszystkiego in gre Summa fl. 39 gr 26.13.

Bibliografia
Podstawowe wiadomości o funkcjonowaniu biskupiego klucza świniarskiego zawarte są w zachowanych rękopisach „Inwentrz klucza świniarskieg z roku 1645 oraz 1668 ” Archiwum Kapitulne w Krakowie,  „ Księga sądowa wsi Świniarsko z lat 1584- 1752” Archiwum Państwowe w O. I w Krakowie oraz „Rejestry poborowe”. Prace Henryka Stamirskiego, Stanisława Płazy, Kazimierza Dziwika, Feliksa Kiryka publikowane w „ Roczniku Sądeckim „ dostarczają fragmentarycznych wiadomości o kluczu z terenu
Sądecczyzny.
1.Anna Rutkowska Płachcińska Sądecczyzna w XIII i XIV
2.Stefan Inglot Stan i rozmieszczenie uposażeenia biskupa krakowskiego w połowie XV w Lwów Inst. Popierania polskiej twórcz. Nauk 1925
3.Zofia Leszczyńska Skrętkowa Ksiega dochodów beneficjów diecezji krakowskiej Liber Retaxationum 1529r.Warszawa  Ossol.1968
4.Stefan Inglot Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1629 Wrocław Ossol 1956
Stefan Inglot Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1680 Wrocław Ossol 1959
Materiały Pracowni Słownika Historyczno Geograficznego w Krakowie. Większość rękopisów Rejestrów poborowych  rozsypanych po polskich Archiwach nie doczekała się opracowań naukowych, lub wydań np. Stanisława Grodziskiego UJ. Wykaz ich zawarty jest w pracy Stanisława Płazy „ Sołectwa w powiecie sądecko-czchowskim w XIII-XVIIIw. Rocznik Sądecki T.IX r. 1968
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: Kazimierz Ruchała