Portal - Chełmiec
 
polski Piątek - 20 kwietnia 2018 Agnieszki, Amalii, Czecha      "Szczęście człowieka na ziemi zaczyna się dlań wtedy, gdy zapominając o sobie zaczyna żyć dla bliźnich". Mikołaj Gogol
Strona główna / Parafie i kościoły
Menu
O nas w prasie
Przeszłość do 1333 r.
Wieś w latach 1584-1668
Sądecczyzna i Świniarsko w XV - XVIII w.
II Woja Światowa
Nazwa Świniarsko
Środowisko i granice Świniarska
Dwór w Świniarsku
Herb i pieczęcie
Użytkowanie terenów do 1787
Mieszkańcy i Rody Świniarska
Administracja kluczem świniarskim
Parafie i kościoły
Mapy Świniarska
Linki
Forum dyskusyjne
Archiwum zdjęć
Kontakt
Walory świniarska dziś
Nasze parafie i kościoły
W okresie staropolskim w Nowym Sączu istniało kilka kościołów , które z różnych powodów nie zachowały się do dnia dzisiejszego. Świątynie te wymieniał ks. Jan Sygański w swojej historii Nowego Sącza zauważając, że tylko szczupłe zapiski przechowały się o nich w dawnych aktach sandeckich
Na liście nieistniejących kościołów Nowego Sącza na pierwszym miejscu wymienić należy starodawny kościółek św. Wojciecha parafialny dla Kamienicy oraz zapewne dla notowanych ówcześnie, przyległej Łubni oraz Świniarska.   

Drewniany , odnowiony i konsekrowany 11.01.1466r.stał na Przedmieściu Grodzkim w miejscu przedlokacyjnego parafialnego dla wsi Kamienicy [ obecnie pusty plac z krzyżem obok dawnej Szkoły Handlówki u zbiegu ulic Długosza i Grodzkiej.] Według wspomnianego opisu z r. 1608 posiadał korpus z głównym wejściem od zachodu i bocznym od południa oraz prezbiterium, przy którym znajdowała się zakrystia. Zewnątrz otoczony sobotami. We wnętrzu, nad wejściem głównym znajdował się chórek dla śpiewaków. Na belce stał krucyfiks. Był to więc typowy układ przestrzenny późnogotyckiego kościółka drewnianego w Małopolsce. W imię tradycji w 1608r. polecono podczas nabożeństw śpiew  „Bogurodzicy” przypisywanej św. Wojciechowi.
 Z historią tej świątyni łączy się niepotwierdzona źródłowo tradycja, jakoby w miejscu powstania tego kościoła św. Wojciech odprawiał mszę św. W czasie gdy za panowania Bolesława Chrobrego do Polski pielgrzymował z Węgier.
W dalszym ciągu sprawozdania zaznaczono że w głównym ołtarzu na środku jest rzeźba P. Marii , po bokach zaś obrazy przedstawiające historię św. Wojciecha i św. Jerzego pierwotnych patronów kościoła.
Boczne skrzydła ołtarza ze scenami z życia św. Wojciecha i św. Jerzego Anna Rutkowska znalazła w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie z objaśnieniem że ołtarz pochodzi z kościoła Franciszkanów w Nowym Sączu.
W oparciu o badania J. Gadomskiego tryptyk ten mający ponadto na rewersach postacie Matki Boskiej Bolesnej i Chrystusa Bolesnego datowany na około 1450 r. pochodzi ze szkoły krakowskiej. Obrazy z kościółka św. Heleny  Matki Boskiej Bolesnej i  św. Jana Ewangelisty wiąże ze Starym Sączem .1
Kościół św. Wojciecha jeszcze podczas wizytacji biskupa Kajetana Sołtyka w 1763r. był w dobrym stanie, miał pełne wyposażenie. Istniał jeszcze w 1779r.W 1828 r. ks. B.Janczy zakupił koło tego kościoła który już nie istniał ,[ brak go w dokumentach ]kawał gruntu na cmentarz.
Wiele przesłanek zawartych w dokumentach sądeckich pozwala przypuszczać, że na terenie Kamienicy dzisiejszego kościoła św. Małgorzaty przed lokacją Nowego Sącza w 1292r. istniał murowany kościół romański.
Brak dokumentów źródłowych nie pozwala ustalić pewnej daty przejęcia Świniarska przez parafię św. Małgorzaty w Nowym Sączu. Data  1448 r.  kiedy biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki podnosząc ten kościół do rangi kolegiaty    i ustanawiając archidiakonat przypisał do niej m. in.  Świniarsko Major oraz Minor. Nie rozstrzygnięto jednoznacznie funkcji obu kościołów w Nowym Sączu po roku 1303. 2
 

Od co najmniej 1608 r. jak zapisano w aktach wizytacji biskupiej Piotra Tylickiego istniał w obecnym miejscu kościółek św. Heleny. Czytamy o ówczesnej świątyni : Kościół pod wezwaniem św. Heleny wzniesiono niedawno


Poza miastem i za mostem. Nie jest on konsekrowany. [ wówczas nie był parafialnym.]  Otacza go cmentarz przykościelny. Dawniej stał on wśród posiadłości miejskich naprzeciw Kamienicy, ale z powodów wylewów przeniesiono go na inne miejsce. Wybudował go nabożny mąż Szymon , karczmarz ze Świniarska .
Kościółek ten miał następujący wygląd: był drewniany i kryty od dołu do góry [soboty] gontami. Był piękny i leżał w miejscu odosobnionym. Na cmentarzu spoczywało wielu starców zmarłych wskutek „zarazy”.
Już wtedy wisiały tam [w kościółku] następujące obrazy: św. Jana Chrzciciela, św. Szymona Judy, N.P. Marii, św. Heleny, św. Anny, i Matki Boskiej siedzącej na skale i trzymającej na kolanach ciało zmarłego Syna [Pieta]. 3


 Fundatorem na miejscu cmentarza zapowietrzonych był Szymon Karczmarz z biskupiego Swiniarska. Wczęśniej notowany w widłach Kamienicy i Dunajca został pochłonięty przez powódź.


 Szymon Adamowicz Tabernator mąż Anny Klimczykównej [ córki zmarłego Jakuba i Zofii karczmarki ]ze Świniarska [obie rodziny pochodzące z wpływowych w tym czasie rodzin sądeckich ] obejmując przed 13.08. 1597r. karczmę dworską oraz zagrodę klimczykowską osiadł w Świniarsku na stałe pod późniejszym nazwiskiem Karczmarz. W 1602 r. wchodzi w skład ławy sędziów przysiężnych urzędu wójtowskiego, w latach 1616 -1633 jest wójtem Świniarska. Jego syn Paweł występuje w spisie zagrodników w 1668r. W Kurowie Tomasz Karczmarz osiadł na 1 łanie łysakowskiej. W 1568 r. przy roli z karczmą w Podrzeczu występuje Jurek Karczmarz. W księgach urodzin [ 1671- 1700 r.] Świniarska brak zapisu o Karczmarzach. 4
Spalony przez Szwedów i odnowiony w r. 1686r staraniem ksieni starosądeckiego klasztoru klarysek Heleny Marchockiej, Po kilku renowacjach przetrwał do czasów współczesnych jako kaplica cmentarna przy cmentarzu na którym chowano naszych przodków. Wnętrze kościółka zainteresowało Stanisława Wyspiańskiego studenta krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, któremu zawdzięczamy rysunek jego wnętrza z końca XIX w.
Zachowało się w nim kilka XVII wiecznych zabytków sztuki kościelnej, inne eksponowane są w muzeach polskich .

W 1859 r. przeprowadzono jego renowację, mimo że w 1799,1800 r. został wystawiony na licytacji, i przeznaczony na zniszczenie. Przetrwał dzięki istniejącym przy nim cmentarzowi.
W 1860 r. ks. Machaczek przeprowadził restaurację, podobną pod koniec XIX w. ks. Góralik.
Pewne elementy wystroju w latach 60 ubiegłego stulecia wykonał Stanisław Drzazga z   Chełmca.

Pierwszy parafialny pod wezwaniem N.M.P. Królowej Polski  kościół w Świniarsku zbudowano pod koniec lat 50 ubiegłego stulecia. Parafię powołano 30 kwietnia 1960 r. Jako zbór protestancki istniał w Stadłach od 1806r. następnie przeniesiony do Świniarska. Częściowy pożar 08. 05. 2003 r. wyeliminował go z dotychczasowych funkcji.


Kościół parafialny drewniany przed spaleniem



Fragmenty polichromii

Odbudowany stoi obecnie jako zabytek w Skansenie nowosądeckim. 5        
Bibliografia.
    
1. Henryk Stamirski Poprawki i uzupełnienia prac historycznych o Sądecczyźnie Rocznik Sądecki T. IX 1968
Feliks Kiryk Dzieje miasta Nowego Sącza T. I 1992r.
2. Historię kościoła św. Małgorzaty w Nowym Sączu oraz parafii przestawiało wielu autorów. Stefan Świszczowski
 Materiały do dziejów kolegiaty św, Małgorzaty w Nowym Sączu Rocznik Sądecki T.III. 1957. Leszek Miograła „Pocztówki z historii” Dziennik Polski oraz inne.
3.Feliks Kiryk Dzieje.
4. Księga sądowa wsi Świniarska , Inwentarze klucza świniarskiego.
5. Więcej wiadomości na temat historii kościoła oraz parafii www.parswiniarsko.seva.pl.
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: Kazimierz Ruchała